مشکلات زیست محیطی یکی از دغدغه های جهان معاصر است، در سال های اخیر در ایرانبرخی از هنرمندان با استفاده از رسانه های هنری نوین و با هدف به چالش کشیدن مخاطب، به بیان و شناخت این مشکلات پرداخته اند. هنر شهری علاوه بر ارایه جنبه های زیبایی شناسانه، به واسطه نزدیکی ماهیت خود به هنر تعاملی و با در نظر گرفتن مخاطبان شهروند به عنوان مخاطب اصلی چنین اثر هنری، می تواند نقش موثرتری در ارتقاء سطح آگاهی مردم نسبت به مساله حفظ محیط زیست داشته باشد. در این پژوهش با مطالعه و بررسی توصیفی تحلیلی با رویکرد زیست محیطی، دلایل توجه هنرمندان به رسانه های نوین در فضاهای شهری ایران بررسی شده است تا میزان حضوراین رسانه ها در بستر شهری و چگونگی موفقیت آنها در انتقال مفاهیم زیست محیطی ارزیابی گردد. به نظر می رسد وجوه مشترک فراوان میان رسانه های هنری جدید با هنر شهری موجب شده است که هنرمندان با استفاده از این رسانه ها در شهر، بتوانند بیش از پیش با مخاطبان خود ارتباط برقرار کنند. همچنین مطالعه و شناخت آثار هنری زیست محیطی در فضاهای شهری ایران نشان گرآن است که در میان رسانه های جدید، هنر محیطی به دلیل برقراری ارتباط سریع و آسان با محیط ومخاطب، با اهداف هنرمند و بیان دغدغه های زیست محیطی در شهر، هم سوتر بوده و نسبت به رسانه های دیگر مورد اقبال هنرمندان قرار گرفته است.

زمینه و هدف: هنر محیطی از گرایش های هنر معاصر است که به واسطه اهداف و شیوه های اجرا به شاخه های متعددی تقسیم می شود. تعدادی از این شاخه­ها نیز در ارتباط با مسائل و بحران های زیست محیطی هستند. هنرمندانی که دغدغه سلامت محیط زیست دارند ازآنجاکه به طور مستقیم در محیط کار می کنند آثارشان را در راستای آگاهی بخشی نسبت به پیامدهای آسیب زای محیط زیست خلق می کنند. ازاین رو هدف این پژوهش شناخت نقش و اهمیت کنشگری هنرمندان هنر محیطی در آگاهی بخشی نسبت به تهدیدهای زیست محیطی به طور مشخص در جزیره هرمز است. روش بررسی: پژوهش حاضر به روش توصیفی تحلیلی به مطالعه برخی از آثار هنر محیطی اجراشده در جزیره هرمز می پردازد تا بر اساس ارتباط اثر هنری با مقولات زیست محیطی، پیامدهای مثبت و منفی آن ها را مرتبط با مسائل محیط زیست این جزیره واکاوی کند. نمونه ها مورد بررسی این پژوهش از بین آثار متعدد هنر محیطی اجراشده در جزیره هرمز و در راستای هدف پژوهش انتخاب شده اند. یافته ها: تحلیل نمونه های پژوهش نشان می دهد برخی از هنرمندان محیطی توانسته اند با تمرکز بر مهم ترین عوامل طبیعی این جزیره مانند حیوانات بومی، کانی ها و خاک های رنگی آثاری را خلق کنند که منجر به توجه بیشتر مردم به حفظ آن ها بشود، هرچند اجرای آثاری مانند فرش خاکی پیامدهای ناگواری برای زیست محیط جزیره به همراه داشته است. دغدغه دیگر هنرمندان مورد پژوهش این مقاله انواع آلودگی های محیطی این جزیره بوده است که اجرای آثاری با استفاده از مواد بازیافتی تلاشی برای نشان دادن اهمیت حفظ محیط زیست این جزیره بوده است. بحث و نتیجه گیری: علی رغم تلاش هنرمندان، کمبود دانش عمومی و ضعف حمایت های نهادی باعث شده است تا مجموعه آثار ایشان بیش از اینکه تأثیر ماندگاری برای حفظ محیط زیست این جزیره داشته باشد بیشتر به نوعی مرثیه خوانی و سوگواری پس از فاجعه های زیست محیطی تبدیل شده باشد.

توسعه شتابان، نامتوازن و سیاست زده سبب شده است که در اغلب کشورهای درحال توسعه کنشگران محیط زیست با سیاستمداران در تعارض قرار گیرند؛ پروژه های هنر محیط زیستی نیز افشاگرانه بر کاستی ها و کم توجهی برنامه ها و سیاست-های آینده نگرانه تاکید می کنند. توجه هنرمندان به مسئله محیط زیست برخواسته از کلیشه های رایج درباره احساسی بودن هنرمندان یا رومانتیک بودن هنرمندان نیست، بلکه مساله برخواسته از آگاهی مدنی و مسئولیت اجتماعی هنرمندان است. در مقاله حاضر به بررسی تجربه های محیط زیستی هنرمندان می پردازیم و با مطالعه تجربه هنرمندان ایران به این پرسش می پردازیم که چگونه هنرمندان طرح مسئله محیط زیست در عرصه عمومی را توسعه می دهند؟ این کار از خلال صورتبندی ای از موضوعات محیط زیستی ارایه شده در آثار هنرمندان کنشگرا (اکتیویست) انجام شده است، آنچه در این میان مهم است نقش هنرمندان به عنوان کنشگران حوزه عمومی است که با خلق اثر زمینه ساز گفتگو در عرصه عمومی می شوند. این مطالعه با روش تحلیل مضمون و مفهوم هنر گفتگویی گرنت کستر انجام شده است و ضمن ارایه صورتبندی ای از آثار هنرمندان ایرانی فعال در زمینه هنر محیطی بر اساس مفهوم «هنر گفتگویی» گرنت کستر نشان می دهد که فعالیت های هنرمندان ایرانی چگونه زمینه ساز کنشگری آنها در حوزه محیط زیست شده است.

تلاش هنر معاصر در گذار از انقلاب مفهومی، دخالت و توان تغییر در گفتمان‏های اجتماعی است. رویکرد اخلاقی هنر معاصر در هیأت اکتیویسم ‏هنری، چشم‎‎اندازی انتقادی به مسائل اجتماعی در دنیای ‏هنر گشوده است. از مقوله‏های بنیادین فلسفه اجتماعی، سیاست بهره‏وری از محیط‏زیست و تعهدات ‏زیستی به‏عنوان نگرانی جهانی در همه ابعاد است که از مضامین مورد توجه در اکتیویسم‏های ‏هنری سال‏های اخیر بوده و دیالکتیک میان هنر، امر اجتماعی و اخلاق را مطرح ساخته. در علوم ‏اجتماعی معاصر آراء نسل‏ سوم نظریه‏انتقادی در پرداختن به مبانی هنجاری، تعیین دستورزبانِ اخلاقیِ تضادهای اجتماعی در تبیین الگوی"به‏رسمیت‏شناختن"است. از همین‎‏رو پژوهش حاضر به مطالعه قرائت نسل‏سوم نظریه‏انتقادی از"بازشناسی"در مطابقت با جنبه اخلاقی تعارضات زیست‎‏محیطی مورد توجه در اکتیویسم‏های هنری می‏پردازد. این پژوهش با فرض همسویی تلاش برای به‏رسمیت‏شناختن واقعیت‏های اجتماعی بحران زیست‏محیطی در اکتیویسم‏های هنری و نظریه‏ ارج‏شناسی (قرائت اکسل هانت)، سعی در مطالعه کنش‎ورزی اجتماعی-سیاسی در هنر موضوع‏گرای معاصر دارد که با روش توصیفی-تحلیلی صورت ‏می‏پذیرد. ازاین‏رو می‏توان به این نتیجه اذعان داشت که توانشِ اجتماعی اکتیویسم‏های هنری در پیگیری مطالبات اجتماعی با جنبه‏های بازشناسی در نظریه‏انتقادی نسل ‏سوم مطابقت دارد؛ این توان در راستای شناخت و اقدام برای ترسیم پیامدهای تخریب محیط‏زیست، همچنین فشار بر نهادهای قدرت و ایجاد مسئولیت‏ پذیری در تعهدات زیستی در دوران معاصر است.